Zaparcie

Zaparcie

Zaparcie (obstrukcja) to temat niechętnie poruszany, ale niemal każdy z nas przynajmniej raz lub więcej razy w życiu doświadczył zaparcia.

Czym jest zaparcie?

Zaparcie występuje wtedy, gdy wypróżnienie występuje rzadziej niż 3 razy w tygodniu i stolec oddawany jest z trudem. Częstość wypróżniania może być różna u różnych osób. Są osoby, u których wypróżnienie występuje nawet do 3 razy dziennie ale i takie, u których dochodzi do wypróżnień tylko 1 – 2 razy w tygodniu. Ogólnie można powiedzieć, że zaparcie powstaje wtedy, gdy do wypróżnień dochodzi rzadziej niż 3 razy w tygodniu lub jeśli między jednym i drugim wypróżnieniem upłynie więcej niż 48 godz.

Zaparcie – diagnoza

Diagnozę można postawić w oparciu o objawy. O rozpoznaniu dolegliwości, jaką jest zaparcie mówimy wtedy, gdy w ciągu ostatnich 3 miesięcy wystąpiły chociaż dwa spośród niżej podanych objawów:

  • stolec jest oddawany z trudem,
  • co najmniej w 25 % liczby istotnych przypadków stolec jest twardy,
  • co najmniej w 25 % liczby istotnych przypadków nie dochodzi do całkowitego wypróżnienia odbytnicy, do wypróżniania dochodzi dwa razy w tygodniu lub rzadziej.

Zaparcie – przyczyny

Zaparcie może mieć różne przyczyny. Najczęściej spotykaną przyczyną nie jest problem struktury lecz zaburzenia czynności jelit.

Zaparcie i jego przyczyny:

  • niedobór płynów,
  • dieta uboga w błonnik,
  • zmiana trybu życia lub diety, np. w podróży,
  • siedzący tryb życia,
  • stres,
  • wstrzymywanie wypróżnienia z powodu hemoroidów,
  • przyjmowanie zbyt dużych ilości środków przeczyszczających po jakimś czasie uzależnia i w rezultacie dochodzi do spowolnienia perystaltyki jelit,
  • niedoczynność tarczycy,
  • problemy neurologiczne takie jak np. choroba Parkinsona lub stwardnienie rozsiane,
  • cukrzyca,
  • skutki uboczne przyjmowanych leków (głównie leków przeciwbólowych, narkotyków, leków przeciwdepresyjnych, niektórych leków moczopędnych, związków żelaza i wodorotlenku glinu jak również leków na serce – antagonistów wapnia)
  • anoreksja, bulimia,
  • zespół jelita drażliwego, colitis ulcerosa (wrzodziejące zapalenie jelita grubego)
  • ciąża,
  • rak jelita,
  • w niektórych przypadkach do dolegliwości jaką jest zaparcie dochodzi w przypadku zaburzenia funkcji układu nerwowo-mięśniowego jelita.

Zaparcie – jakie mogą być skutki?

Zaparcie może powodować wzdęcia lub bóle brzucha, którym często towarzyszą nudności. W idealnym przypadku jelito grube wchłania wodę z masy kałowej. Spowolnienie przesuwania się mas kałowych skutkuje jej nadmiernym odwodnieniem. Stają się one przez to bardziej twarde i zbite, co dodatkowo utrudnia ich przesuwanie.

Z biegiem czasu twardy stolec może sprzyjać powstawaniu żylaków odbytu – hemoroidów. W wyniku parcia na okolice odbytu podczas wypróżniania mogą wystąpić hemoroidy. Parcie takie powoduje wypełnienie splotu naczyniowego odbytu krwią tętniczą pod zbyt dużym ciśnieniem. Zaparcie może również być przyczynązmęczenia, zmian skórnych, bólów stawów i głowy oraz różnych innych dolegliwości.

Jelito grube stanowiące końcowy odcinek przewodu pokarmowego od jelita ślepego do odbytu odgrywa najważniejszą rolę w procesie oczyszczania organizmu. Tylko zdrowy organizm potrafi wydalić toksyny, na działanie których jesteśmy narażeni każdego dnia. Dodatki do żywności, konserwanty, wzmacniacze smaku, herbicydy, pestycydy, substancje pochodzące z zanieczyszczonego środowiska są wydalane przez jelito grube jako element oczyszczania wewnętrznego. Zamiast usunięcia toksyn zaparcie powoduje ich zatrzymanie w jelitach i ponowne wchłonięcie.

Zaparcie – kiedy należy udać się do lekarza?

W większości przypadków przy wystąpieniu dolegliwości, jaką jest zaparcie konsultacja lekarza nie jest konieczna, ponieważ sporadyczne zaparcie powoduje problemy zdrowotne tylko u niewielkiej liczby osób. Jednak w przypadku, gdy zaparcie trwa od dwóch tygodni, należy udać się do lekarza i ustalić przyczyny pojawienia się dolegliwości jaką jest zaparcie. Zaparcie może również powstać na skutek raka jelita, w tym przypadku wczesne wykrycie ma zasadnicze znaczenie w leczeniu.

Zaparcie – rozpoznanie

W celu rozpoznania przyczyn zaparcia lekarz może wykonać następujące badania:

  • badanie krwi w przypadku podejrzenia zaburzeń hormonalnych lub zaburzeń przemiany materii, badanie moczu i kału
  • badanie palpacyjne i osłuchiwanie (stetoskop) brzucha
  • dokładne badanie jelit za pomocą kolonoskopii i rektoskopii, o ile jest to konieczne – prześwietlenie promieniami RTG z podaniem kontrastu w celu wykrycia niedrożności jelita

W większości przypadków problemy z wypróżnianiem nie powstają u pacjentów na skutek choroby, chodzi zazwyczaj o jedną z niżej podanych przyczyn:

  • Leniwe jelita, spowolniona perystaltyka. Jelito grube nie reaguje na bodźce, które w normalnych okolicznościach powodują wypróżnianie: jedzenie, pełność w żołądku i jelicie grubym lub kał zalegający w odbycie.
  • niedrożność odbytu: grudkowate, niestrawione lub częściowo strawione resztki pokarmu – tzw. bezoary – mogą zatkać jelita. Takie zatkanie mogą również spowodować substancje obce. Po operacji jelita cienkiego może dojść do jego niedrożności na skutek powstania zrostów i blizn.
  • Trudności z wypróżnianiem jelit: pacjent traci kontrolę nad mięśniami dna miednicy i odbytu. Do całkowitego wypróżnienia należy rozluźnić mięśnie dna miednicy, pęcherz moczowy, macicę i mięsień dźwigacz odbytu jak również zwieracze (mięśnie okrężne) odbytu. Jeśli to się nie uda to bez względu na włożony wysiłek nie dojdzie do wypróżnienia.

Zaparcie – zapobieganie

Żeby zapobiec zaparciu można podjąć następujące działania:

  • zdrowo się odżywiać, spożywać produkty bogate w błonnik (owoce, warzywa, rośliny strączkowe, pieczywo z mąki razowej),
  • pić dostateczną ilość płynów (codziennie wypijać 2-3 litry wody)
  • regularnie ćwiczyć

Co należy zrobić, gdy już wystąpiło zaparcie?

Zaparcie można leczyć jedząc śliwki, kiszoną kapustę, siemię lniane, pijąc kawę i dostateczną ilość płynów lub zastosować dostępne w aptekach sole przeczyszczające. Należy unikać czekolady i kakao, ponieważ mają działanie zapierające.

Nie zaleca się długotrwałego stosowania środków przeczyszczających ze względu na możliwość uzależnienia się od nich.